Κυριακή, 10 Αυγούστου 2008

Η τριλογία της Εθνικής Βιβλιοθήκης

Ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της ΕΒΕ κ. Αθανάσιος Φωκάς εξηγεί το κτιριακό πρόβλημα και τις λύσεις που επελέγησαν

Συνέντευξη στην Ολγα Σελλα

Τελικά, εκεί που η Εθνική Βιβλιοθήκη στέναζε στον επιβλητικό αλλά ανεπαρκή χώρο της Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης, αρχίζουν να προστίθενται χιλιάδες τετραγωνικά στη διάθεσή της. Παρότι η νέα Βιβλιοθήκη, που σχεδιάζει ο Ρέντσο Πιάνο και χρηματοδοτεί το Ιδρυμα Νιάρχου, απέχει ακόμη αρκετά χρόνια από την ολοκλήρωσή της, μέχρι το τέλος του χρόνου η EBE θα αποκτήσει αρκετό παραπάνω χώρο.

Ο ακαδημαϊκός και πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της ΕΒΕ, Αθανάσιος Φωκάς, μας ξενάγησε την περασμένη εβδομάδα στους χώρους του ιστορικού αλλά και του νέου κτιρίου, στη Λεωφόρο Αθηνών. Μας μίλησε, επίσης, για τα προβλήματα λειτουργίας της ΕΒΕ, για όσα βρήκαν λύση και γι’ αυτά που ακόμη εκκρεμούν. Και μπορεί στο νέο κτίριο της Λεωφόρου Αθηνών το σύστημα πυρόσβεσης να συμβαδίζει με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας, στη Βαλλιάνειο όμως ο κ. Φωκάς τρέμει τον κίνδυνο της πυρκαγιάς. Η ανύπαρκτη ασφάλεια του κτιρίου αποτελεί τον μόνιμο εφιάλτη του.

Η συνάντησή μας τα είχε όλα: ειδήσεις, πληροφορίες, ελπίδες, οράματα, παράπονα και την πρώτη ξενάγηση στο κτίριο της Λεωφόρου Αθηνών, την προμελέτη του οποίου εκπόνησε ο αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Στάικος.

Οι πραγματικές ανάγκες

Να ξεκινήσουμε με το κτίριο της Λεωφόρου Αθηνών, τη φάση που βρισκόμαστε και ό,τι έχει προηγηθεί.

— Οταν ανέλαβα πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου, τον Μάρτιο του 2005, μαζί με τα άλλα μέλη κάναμε μια αξιολόγηση των προβλημάτων και έγινε προφανές ότι η ΕΒΕ θα σταματούσε ουσιαστικά να λειτουργεί έπειτα από λίγα χρόνια, αν δεν βρισκόταν άμεση λύση του κτιριακού προβλήματος. Τον Μάιο του 2005 συζητήθηκε η αγορά ενός νέου κτιρίου. Τότε ακόμα δεν είχε βρεθεί λύση για τη μεγάλη προσφορά του Ιδρύματος Νιάρχου, υπήρχε απλώς η ελπίδα ότι η κυβέρνηση θα έβρισκε τελικά ένα κατάλληλο χώρο, ώστε να χτιστεί η καινούργια βιβλιοθήκη. Η πρόταση για την αγορά κτιρίου συνδεόταν και με ένα ακόμη όνειρο: να αποκατασταθεί αισθητικά, ηλεκτρολογικά, κλιματιστικά και από πλευράς πυρόσβεσης, στην αρχή η ανατολική πτέρυγα της Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης και αργότερα ολόκληρη.

Γιατί δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει ύστερα από λίγα χρόνια η ΕΒΕ;

— Αναλύσαμε τους χώρους που διαθέτει η Βιβλιοθήκη και την ετήσια εισροή βιβλίων (περίπου 24.000 τόμοι). Ηταν δραματικές οι συνθήκες στην Αγ. Παρασκευή (υπήρχε μεγάλος όγκος βιβλίων που δεν είχαν ακόμα καταλογογραφηθεί κ.λπ). Ηταν τότε υπουργός Παιδείας η κ. Γιαννάκου, η οποία αμέσως κατανόησε τη σοβαρότητα του προβλήματος και βοήθησε ώστε να βρεθεί χρηματοδότηση από τα ΕΠΕΑΕΚ. Τότε νόμισα ότι βρισκόμασταν στη λύση του προβλήματος, ενώ βρισκόμασταν ακόμα στην αρχή: επειδή δεν είχα γνώση της ελληνικής πραγματικότητας, δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι παρά τη στήριξη της κ. Γιαννάκου και την πλήρη συμπαράσταση του υφυπουργού Οικονομίας κ. Δούκα, θα υπήρχαν τόσες γραφειοκρατικές δυσκολίες μέχρι να επιτευχθεί η χρηματοδότηση. Παρ’ όλα αυτά, κι επειδή τα καλά κόποις κτώνται, στις 14 Σεπτεμβρίου 2007 υπογράφηκε το συμβόλαιο της αγοράς του νέου κτιρίου. Πρόκειται για ένα νεόδμητο κτίριο στο οποίο, ενώ εκ πρώτης όψεως ο ωφέλιμος χώρος του φαίνεται να είναι κάτι λιγότερο από 4.000 τ.μ., υπάρχει δυνατότητα με την κατασκευή παταριών να φτάσει στα 6.000. Με την αμέριστη υποστήριξη του υφυπουργού Οικονομίας κ. Παπαθανασίου έχουμε εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση για την κατάλληλη μετατροπή του καινούργιου κτιρίου και θα το εγκαινιάσουμε τους προσεχείς μήνες. Πρέπει να τονιστεί ότι είναι η πρώτη φορά από όταν χτίστηκε η Βαλλιάνειος, που επιτεύχθηκε κάτι το πραγματικά εντυπωσιακό στην ΕΒΕ (ας μην ξεχνάμε ότι, η χωρητικότητά της είναι μόνο 5.000 τ.μ.). Επίσης, τώρα υπάρχει και μια νέα εξαιρετικά σημαντική διάσταση: Θα πρέπει να βλέπουμε τη δημιουργία της νέας Βιβλιοθήκης ως μία τριλογία, η οποία θα αποτελείται από το νέο κτίριο του Φαλήρου, το νέο κτίριο της Λεωφ. Αθηνών και τη Βαλλιάνειο. Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: Η αρχική εκτίμηση ήταν ότι η βιβλιοθήκη για να καλύψει τις ανάγκες του ελληνικού χώρου πρέπει να είναι της τάξεως των 45-50.000 τ.μ. Για παράδειγμα, η Πορτογαλία που έχει ετήσια εισροή βιβλίων στην Εθνική της Βιβλιοθήκη περίπου 12.000 τόμους, διαθέτει βιβλιοθήκη εμβαδού 70.000 τ.μ.! Το Ιδρυμα Νιάρχου έφερε ένα ειδικό αρχιτεκτονικό γραφείο από την Αμερική για να αξιολογήσει τις συγκεκριμένες ανάγκες. Υπήρχαν συνεχείς ανταλλαγές απόψεων μεταξύ της ΕΒΕ και του γραφείου αυτού, στο οποίο όλα τα τμήματα της ΕΒΕ παρέδωσαν υπομνήματα. Τον Οκτώβριο του 2007 το γραφείο έκανε μια τελική παρουσίαση και απεφάνθη ότι το ελάχιστο εμβαδόν της νέας ΕΒΕ στο Φάληρο θα πρέπει να είναι 33.500 τ.μ. Η κατασκευή της νέας Βιβλιοθήκης και Οπερας είναι μια υπέροχη ευεργεσία και πιστεύω ότι εκφράζω τα συναισθήματα όλου του ελληνικού λαού όταν τονίζω ότι το Ιδρυμα Νιάρχου αποτελεί συνέχεια της παράδοσης των μεγάλων Ελλήνων ευεργετών. Δυστυχώς όμως, βάσει των τελευταίων σχεδίων, ο νέος χώρος για την ΕΒΕ θα καταλαμβάνει εμβαδόν μόνο 22.000 τ.μ.

Τι ρόλο θα παίζει το κτίριο της Λεωφ. Αθηνών;

— Το πιο προφανές πρόβλημα που θα λύσει είναι η στέγαση των εντύπων και των περιοδικών, που και σε άλλες βιβλιοθήκες του κόσμου είναι σε ξεχωριστό κτίριο. Επίσης, η συντήρηση και καταλογογράφηση που τώρα γίνεται στην Αγ. Παρασκευή θα μεταφερθεί στη Λεωφ. Αθηνών. Συγχρόνως θα μεταφερθούν ορισμένα βιβλία, καθώς και κάποιες υπηρεσίες.

Ηλεκτρονική καταλογογράφηση

Δεν υπάρχουν πλέον καρτέλες; Είναι όλα καταλογογραφημένα ηλεκτρονικά;

— Σωστά, το βιβλίο περνάει αμέσως στον ηλεκτρονικό κατάλογο και ακολουθεί περαιτέρω επεξεργασία που λέγεται καταλογογράφηση. Στην Αγ. Παρασκευή τελειώνει η καταλογογράφηση του 2007. Στην Βαλλιάνειο υπάρχουν καταλογογραφημένα βιβλία μέχρι το 2004. Αφού αδειάσει η Βαλλιάνειος από έντυπα και εφημερίδες, θα απελευθερωθεί χώρος ώστε να έρθουν τα βιβλία που βρίσκονται καταλογογραφημένα στην Αγ. Παρασκευή.

Αγγίξαμε το μεγάλο θέμα της λειτουργίας. Η ΕΒΕ είναι ένα κορυφαίο στήριγμα στην έρευνα. Υπάρχουν καταγγελίες ερευνητών, ότι ζητάνε βιβλία που, ενώ υπάρχουν στον κατάλογο, είναι χαμένα και κανείς δεν ξέρει να τους απαντήσει πού βρίσκονται.

— Εάν υπάρχουν ελλείψεις βιβλίων, συμπάσχω με τον ερευνητή. Απευθύνω παράκληση σε κάθε ερευνητή και αναγνώστη να μας ενημερώνει για κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Σχετικά με τη χρήση της Βιβλιοθήκης (που προσφάτως κατηγορήθηκε ότι αποτελεί απλώς τουριστικό αξιοθέατο) αναφέρω ότι τον Απρίλιο του 2008, σε ένα τυπικό μήνα της Βιβλιοθήκης, διεκπεραιώθηκαν 5.800 ζητήσεις. Είναι το επίπεδο λειτουργίας της Βιβλιοθήκης σήμερα ανάλογο με αυτό της Βρετανικής ή της Γαλλικής Βιβλιοθήκης; Προφανώς όχι. Υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης; Απειρη. Είναι όμως τώρα η Βιβλιοθήκη σε εξαιρετικά καλύτερη κατάσταση απ’ ό,τι εδώ και τρία χρόνια; Είναι. Επίσης τονίζω, ότι κατά τη γνώμη μου οι εργαζόμενοι της Βιβλιοθήκης και ιδιαίτερα η αναπληρώτρια διευθύντριά της, κ. Κορδούλη, είναι εξαιρετικά ευσυνείδητοι. Με το Ιδρυμα Νιάρχου είμαστε σε συνεννόηση για επιμόρφωση των υπαλλήλων στους τρόπους λειτουργίας των σύγχρονων βιβλιοθηκών.

Ασφάλεια, ο μόνιμος εφιάλτης

Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα;

— Το κύριο μέλημα της Βιβλιοθήκης είναι να διαφυλάξει την πνευματική δημιουργία αυτού του τόπου. Η διαφύλαξη απαιτεί πρωτίστως ασφάλεια και αυτό αποτελεί για μένα ένα μόνιμο εφιάλτη. Η ασφάλεια συνδέεται και με την εξωτερική φύλαξη. Επανειλημμένως έχουμε στείλει έγγραφα στο υπουργείο Δημοσίας Τάξεως ζητώντας να φυλάσσεται η Βαλλιάνειος, αλλά δεν έχουμε βρει ανταπόκριση. Ερευνήσαμε την πιθανότητα να προσλάβουμε εμείς εταιρεία ασφάλειας, όμως το κόστος είναι απαγορευτικό. Ετσι καταλήγουμε σε ημίμετρα (συναγερμούς κ.λπ.). Υπάρχει ένα σύστημα πυρόσβεσης με νερό, που είναι άκρως προβληματικό. Δεν υπάρχει το μοντέρνο σύστημα πυρασφάλειας που σβήνει τη φωτιά χωρίς να βρέχει, δηλαδή να καταστρέφει, το βιβλίο. (Στο καινούργιο κτίριο τοποθετούμε την τελευταία λέξη της τεχνολογίας στην πυρόσβεση). Κατά τη γνώμη μου, ο καλύτερος τρόπος για τη λύση του τόσο σημαντικού προβλήματος της διαφύλαξης των θησαυρών της Βιβλιοθήκης είναι μια νέα, πλήρης, ηλεκτρολογική και πυροσβεστική εγκατάσταση. Για το θέμα αυτό υπάρχει ήδη προμελέτη που έγινε επί υπουργίας Ευθυμίου, αλλά δυστυχώς, παρ’ όλο που το κόστος δεν είναι μεγάλο, δεν έχουμε καταφέρει να βρούμε χρηματοδότηση. Δεν μπορείς να φτιάχνεις μια καινούργια Βιβλιοθήκη και να κινδυνεύουν να καταστραφούν οι θησαυροί που σκοπεύεις να μεταφέρεις σε αυτήν.

Ομως οι ερευνητές και οι φοιτητές που έρχονται στην Ελλάδα να συμπληρώσουν την έρευνά τους, δεν ξέρουν τι έχει μεσολαβήσει. Βλέπουν μόνο ότι η Βιβλιοθήκη λειτουργεί πλημμελώς.

— Ποιο είναι το ελάχιστο για να λειτουργεί μια βιβλιοθήκη σωστά; Πρώτον, να υπάρχει κατάλογος σε ηλεκτρονική μορφή. Υπάρχει. Δεύτερον, να υπάρχει ψηφιοποίηση του μεγαλύτερου υλικού της Βιβλιοθήκης. Με χρηματοδότηση από την Κοινωνία της Πληροφορίας έχει γίνει ψηφιοποίηση μεγάλου αριθμού κωδίκων και χειρογράφων. Επίσης, ψηφιοποιήθηκαν 200.000 φύλλα εφημερίδων και αυτό συνεχίζεται. Το τρίτο, και πιο σημαντικό, είναι η ηλεκτρονική επαφή μεταξύ αναγνώστη και βιβλιοθηκονόμου. Να κάθεσαι στο σπίτι σου και να πληροφορείσαι για ό,τι ζητάς. Επίσης, να ενημερώνεσαι ηλεκτρονικώς για καινούργια βιβλία, καθώς και για σχετικές εκδηλώσεις, εκθέσεις κ.ά. Από αυτό είμαστε ακόμα μακριά, αλλά πιστεύω ότι μπορεί να επιτευχθεί στο μέλλον.

Το τελικό επίπεδο είναι η Βιβλιοθήκη να γίνει πόλος και κέντρο πολιτισμού, να γίνονται συναυλίες, εκθέσεις, ομιλίες, σεμινάρια. Ανεξάρτητα από τον ρόλο του Διαδικτύου, πιστεύω ότι όσο υπάρχει πνευματική δημιουργία θα υπάρχει ανάγκη για βιβλιοθήκη. Απλώς ο ρόλος της βιβλιοθήκης σήμερα διαφοροποιείται, γίνεται πιο δυναμικός. Παλιά αποτελούσε μόνο τόπο κατάθεσης πνευματικής δημιουργίας. Σήμερα πρέπει να αποτελεί τόπο αλληλεπίδρασης της γνώσης. Αν όλα πάνε καλά, με τη δημιουργία αυτής της τριλογίας, αυτό κάποτε θα επιτευχθεί.

Αύξηση θέσεων εργασίας

Σε όλη τη διαδρομή, ήταν μαζί μας η αναπληρώτρια διευθύντρια της ΕΒΕ, Αικατερίνη Κορδούλη, η οποία έχει την ευθύνη λειτουργίας αυτού του μεγάλου μηχανισμού. «Μέχρι το τέλος του 2008 θα είναι έτοιμος ο ηλεκτρονικός κατάλογος των ελληνικών περιοδικών ενώ προχωράει και η ψηφιοποίηση ελληνικών εφημερίδων». Οσο για το προσωπικό «γίνεται μεγάλη προσπάθεια για αύξηση θέσεων εργασίας, υπάρχουν αποσπάσεις υπαλλήλων και ήδη έχουν εγκριθεί 25 θέσεις από το υπουργείο Παιδείας, που θα καλυφθούν μέσω ΑΣΕΠ».

Μέχρι τότε, πάντως, η Εθνική Βιβλιοθήκη λειτουργεί από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Ιούνιο, Δευτέρα - Πέμπτη, από τις 9 το πρωί μέχρι τις 8 το βράδυ, Παρασκευή και Σάββατο, μέχρι τις 2.30 μ.μ. Τον Ιούλιο λειτουργεί κάθε μέρα μέχρι τις 2.30 μ.μ. και όλο τον Αύγουστο είναι κλειστή! Μια «λεπτομέρεια» που ασφαλώς δεν χρεώνεται στο Εφορευτικό Συμβούλιο και τη διεύθυνση της Βιβλιοθήκης, αλλά στην πολύχρονη έλλειψη βούλησης και προγραμματισμού του αρμόδιου εποπτεύοντος υπουργείου.

[via]

Δεν υπάρχουν σχόλια: